Жизнь на полуострове: легенды и загадки лепельской Суши

Таямнiцы крэпасцi «кап'ё»

З вышынi гэтае месца падобнае да вялiкай птушынай галавы. Паўвостраў злучаецца з зямлёй вузкiм перашыйкам. Вакол — водная роўнядзь. Азёры Цямнiца i Астраўкi, злiваючыся разам, моцна абдымаюць Сушу сваiмi берагамi.

З вышыні паўвостраў падобны да вялікай птушынай галавы.

— Месца i сапраўды ўнiкальнае, — тлумачыць старшыня Баброўскага сельвыканкама Тамара Ярыга. — Яно мае статус археалагiчнага помнiка, прызнана гiсторыка-культурнай каштоўнасцю. Мы ўжо i адпаведныя таблiчкi ўстанавiлi.

Старшыня сельвыканкама Тамара Ярыга: Суша з усіх бакоў акружана азёрамі.

...Тут, на паўвостраве, дзе цяпер участкi ўсiх дамоў адной-адзiнюткай вулiцы ўпiраюцца ў возера, калiсьцi ўзвышалася драўляная крэпасць. Яе астанкi знаходзiлi, як сведчаць вяскоўцы, яшчэ i гадоў 80 таму. Але больш падрабязна пра гiсторыю гэтай незвычайнай вёсачкi нам раяць пагаварыць з дачнiцай Таццянай Валодзiнай. Таццяна Васiльеўна i сапраўды вельмi цiкавы суразмоўца. I як ураджэнка вёскi Суша, i як загадчык аддзела ў Цэнтры даследаванняў беларускай культуры, мовы i лiтаратуры Нацыянальнай акадэмii навук.

— Гэта мой радавы маёнтак, — усмiхаецца дачнiца, паказваючы сядзiбу, што патанае ў кветках. — Вось, бачыце, яшчэ i нямецкая бiклажка захавалася (у нашым доме падчас вайны немцы стаялi), а тут — страхавы лiст на маёмасць майго дзядулi, датаваны 1929 годам... Нарадзiўшыся ў настолькi ўнiкальным краi, проста нерэальна адмовiцца ад вывучэння яго гiсторыi. Вы ведаеце, што Суша ёсць нават на такiх старажытных картах, дзе яшчэ i Мiнска няма? А я тыя карты бачыла…

Гэтаму страхавому лісту амаль 100 гадоў.

Такiм чынам, у XVI стагоддзi ў разгар Лiвонскай вайны Iван Грозны, якi прарываўся да Балтыйскага мора, узвёў тут драўляную крэпасць i даў ёй iмя Кап'ё. А потым крэпасць пала пад ударам войскаў Рэчы Паспалiтай. Адсюль i мноства легенд. Таццяна Валодзiна дзелiцца некаторымi з iх. Аказваецца, ёсць меркаванне, што вузкага перашыйка, што цяпер аб'ядноўвае «старую» i «новую» Сушу, у старажытнасцi не было. Падчас нашэсця французскiх войскаў для праходу армii салдаты сваiмi ботамi насыпалi пераправу. А чэрпалi зямлю на цяперашнiм Перакопе — так называецца гара на супрацьлеглым беразе. Дарэчы, крыху далей ёсць i нешта накшталт курганоў — кажуць, там пахаваны французы.

Камянёвыя будынкі панскіх часоў цудоўна захаваліся.

У вялiкiя хрысцiянскiя святы, калi ў суседняй Макараўшчыне, што за сем кiламетраў адсюль, пачынаюць званiць званы, вяскоўцы прыслухоўваюцца. Спрабуюць пазнаць голас свайго звона ад даўно разбуранай царквы, якая стаяла тут, у Сушы... Жывое паданне аб тым, што адзiн са званоў скацiўся тады ў возера, а цяпер кожны раз глыбока з вады адгукаецца свайму далёкаму сабрату.


У акрузе мноства азёр. Па сельсавеце iх каля 30. Дык вось самая цiкавая легенда, што не дае спакою ўжо некалькiм пакаленням жыхароў вёскi Суша, тычыцца менавiта iх. Старажылы сцвярджаюць, што ёсць на Сушы такая кропка, з якой можна адначасова ўбачыць адразу сем азёр. I на тым месцы нiбыта закапаны скарб…

Цi капаюць? Цяпер ужо няма каму, жартуюць мае суразмоўцы. Карэнных жыхароў — адзiнкi, ды i тыя пенсiянеры. А дачнiкi — людзi часовыя. Атрымлiваюць асалоду ад прыроды, адпачываюць i з'язджаюць. Вось калi толькi наваселец Павел Некрашэвiч, вельмi неабыякавы да гiсторыi чалавек, чаго новенькага знойдзе, добраўпарадкоўваючы сваю сядзiбу.

Ураджэнка Сушы вельмі любіць сваю малую радзіму.

Аказваецца, Павел — учорашнi мiнчанiн. Прыехаў неяк у гэтыя мясцiны на рыбалку — i... захацеў застацца назаўжды. Купiў стары домiк. Цяпер на яго месцы — выдатная сядзiба. З уласным пiрсам, лазняй, маладымi яблынямi i нават сямейным гербам на варотах. Гаспадар знаёмiць са знаходкамi. Вось гэты незвычайны плецены збан — кораб у чалавечы рост — ён знайшоў у адной з закiнутых гаспадарчых пабудоў. У такiх раней захоўвалi зерне. Рэстаўраваў яго i паставiў як упрыгажэнне на тэрасе. Тут жа старое кола ад воза — як свяцiльня над сталом. А вось i металiчныя знаходкi — цэлая жменя старадаўнiх манет, рэшткi старажытнай керамiкi i iншых вырабаў.

— Спецыяльна не капаю, — тлумачыць краязнаўца. — Але пры выкананнi гасработ трапляецца шмат цiкавага. Дарэчы, грунты тут моцна перамяшаны, што кажа аб моцным змяненнi ландшафту. Калi прыгледзецца, яшчэ бачная месцамi ступеньчатая нарэзка. Крэпасць абараняла паўвостраў ад вады, i сцяна iшла па цяперашнiх агародах. Вось, на суседскiм участку знайшоў шведскую карабельную манету — сведчанне блiзкасцi шляху з варагаў у грэкi. Я па адукацыi эканамiст, але цяпер захапiўся гiсторыяй. Магчыма, у будучым адкрыю аграсядзiбу: хочацца, каб ад прыгажосцi гэтага краю атрымлiвалi асалоду i iншыя.

Тут ёсць што паглядзець i што вывучыць. Побач з паўвостравам — старыя каменныя памешчыцкiя склады вельмi цiкавай архiтэктуры. Паблiзу размешчана брацкая магiла, дзе пахаваны абаронцы Айчыны. На помнiку — iмёны 24 воiнаў, у тым лiку i лётчыка В. М. Мацвеева. Побач, на грамадзянскiх могiлках, — магiла Героя Савецкага Саюза ураджэнца Сушы Паўла Ялугiна. Яго цела пасля смерцi прывезлi на радзiму з Масквы.

У гэтай брацкай магіле пахаваны 24 савецкія воіны.

Вось такая яна, азёрная крэпасць Суша, — гераiчная i да канца ўсё яшчэ не спазнаная... Прыязджайце!

begunova@sb.by
Полная перепечатка текста и фотографий запрещена. Частичное цитирование разрешено при наличии гиперссылки.
Заметили ошибку? Пожалуйста, выделите её и нажмите Ctrl+Enter