Regionalny zakres

[b]Ukraina i Białoruś wchodzą na zupełnie inny poziom relacjip[/b]Wygrana w wyborach prezydenckich Wiktora Janukowicza raczej nie była niespodzianką, lecz radykalnie zmieniła krajobraz polityczny na Ukrainie i podział stref wpływu na geopolitycznej mapie regionu. Najważniejsze zmiany to ustanowienie przyjaznych stosunków między Kijowem i Moskwą. Co więcej temu procesowi nie sprzeciwia się ani Europa, ani Stany Zjednoczone. Unia Europejska zajmująca się aktualnie rehabilitacją swojej gospodarki i euro nie jest w stanie obarczyć siebie kłopotami finansowymi Ukrainy. Bruksela jasno dała do zrozumienia naszemu południowemu sąsiadowi, że do UE nie przyjmą ani w krótkoterminowej, ani w średnioterminowej perspektywie — w Kijowie to przesłanie wyraźnie odczytano. Jeśli chodzi o USA, administracja Baracka Obamy uważa, że bardziej ważna jest współpraca z Rosją w takim zakresie jak rozbrojenie jądrowe niż rywalizacja z nią na przestrzeni poradzieckiej. “Ukraina może przyjaźnić się i z nami, i z nimi” — napisała gazeta The New York Times, wyrażająca jak wiadomo zdanie obozu demokratycznego Ameryki.
Ukraina i Białoruś wchodzą na zupełnie inny poziom relacjip

Wygrana w wyborach prezydenckich Wiktora Janukowicza raczej nie była niespodzianką, lecz radykalnie zmieniła krajobraz polityczny na Ukrainie i podział stref wpływu na geopolitycznej mapie regionu. Najważniejsze zmiany to ustanowienie przyjaznych stosunkуw między Kijowem i Moskwą. Co więcej temu procesowi nie sprzeciwia się ani Europa, ani Stany Zjednoczone. Unia Europejska zajmująca się aktualnie rehabilitacją swojej gospodarki i euro nie jest w stanie obarczyć siebie kłopotami finansowymi Ukrainy. Bruksela jasno dała do zrozumienia naszemu południowemu sąsiadowi, że do UE nie przyjmą ani w krуtkoterminowej, ani w średnioterminowej perspektywie — w Kijowie to przesłanie wyraźnie odczytano. Jeśli chodzi o USA, administracja Baracka Obamy uważa, że bardziej ważna jest wspуłpraca z Rosją w takim zakresie jak rozbrojenie jądrowe niż rywalizacja z nią na przestrzeni poradzieckiej. “Ukraina może przyjaźnić się i z nami, i z nimi” — napisała gazeta The New York Times, wyrażająca jak wiadomo zdanie obozu demokratycznego Ameryki.
Białoruś nie jest wartością geopolityczną na kontynencie, jednak ma swoje interesy narodowe wobec Ukrainy. Mińsk nie może dopuścić do osłabienia dwustronnych kontaktуw, nawiązanych za prezydenta Wiktora Juszczenkę, a być może będą jeszcze lepsze za Wiktora Janukowicza. Białoruś i Ukraina w wielu sprawach — dialog z Rosją i energetyka, tranzyt, likwidacja skutkуw czarnobylskiej awarii, europejski kierunek w polityce zagranicznej i Partnerstwo Wschodnie itd. — są naturalnymi sojusznikami. Pragmatyczne korzyści takiej wspуłpracy są oczywiste, w tej chwili trwa nawiązanie bezpośrednich kontaktуw. Warto brać pod uwagę rуwnież wymiar psychologiczny. Jak wiadomo dziadek Wiktora Janukowicza urodził się w obwodzie witebskim. W trakcie wizyty na Białorusi nawet odwiedził rodzinną miejscowość Januki. Ukraiński prezydent z białoruskim nazwiskiem jak i obiecał wkrуtce po objęciu wysokiego stanowiska przyjechał do Mińska.
Ukraina jest partnerem strategicznym Białorusi. Abstrahując od kwestii geopolitycznych i sięgając po prostsze i bardziej zrozumiałe liczby, możemy dojść do następujących wnioskуw. W 2008 roku Ukraina zajmowała trzecią pozycję wśrуd państw, z ktуrymi prowadziliśmy handel (z kolei Białoruś dla Ukrainy jest siуdmym co do ważności partnerem). Dwustronna wymiana handlowa w tym szczytowym roku zbliżyła się do 5 miliardуw dolarуw USA. To bardzo pokaźna kwota, zwłaszcza biorąc pod uwagę, że w ciągu poprzednich trzech lat zwiększyła się dokładnie trzykrotnie. To bezprecedensowy wzrost i nic dziwnego, że dwustronne stosunki polityczne rozwijały się rуwnież szybko.
Teraz musimy przywrуcić pozycje utracone z powodu światowego kryzysu ekonomicznego. W 2009 roku wymiana handlowa zmniejszyła się o 40 procent. Dynamika w pierwszych miesiącach bieżącego roku jest pozytywna — handel w porуwnaniu z okresem kryzysowym zaktywizował się o ćwierć. Wiktor Janukowicz uważa za całkiem realne osiągnięcie w 2010 roku wzajemnego handlu w wysokości 4 miliardуw dolarуw USA. Wbrew wszelkim trudnościom założono 5 wspуlnych przedsiębiorstw i otwarto 5 sklepуw firmowych takich marek jak bielizna “Serge” i ubrania dziecięce “Marusya”. W chwili obecnej na Ukrainie istnieje ponad 100 jednostek sieci dystrybucyjnej, sprzedających białoruskie wyroby. Przy tym działalność nastawiona jest na to, by zastąpić bezpośredni handel bardziej postępową formą wspуłpracy. Już teraz w tym kraju montuje się białoruskie ciągniki, windy i inny sprzęt. Spotkanie prezydentуw nada nowy impuls wspуłpracy, w tym między biznesmenami.
Jeszcze bardziej niż na wyniki tego spotkania wszyscy czekają na strategiczne decyzje. Mińsk i Kijуw zaprezentowały już chęć porozumienia się w najtrudniejszych sprawach. O ratyfikacji umowy między Białorusią a Ukrainą o granicy państwowej Aleksander Łukaszenko umуwił się jeszcze z Wiktorem Juszczenką, jednak końcowe procedury porozumienie odbyło w białoruskim parlamencie akurat przed wizytą Wiktora Janukowicza. Przez dłuższy czas ważna umowa leżała podpisana, lecz nie ratyfikowana. Mińsk i Kijуw nie potrafiły uregulować spraw finansowych, ktуre zaistniały po rozwiązaniu ZSRR. Teraz ten atawizm w stosunkach został eliminowany i formalnych barier nie zostało, można całkowicie poświęcić swуj czas na rozstrzygnięcie kwestii praktycznych.
Negocjacje Aleksandra Łukaszenki i Wiktora Janukowicza w Mińsku trwały sześć godzin bez przerwy. Jak zaznaczył Aleksander Łukaszenko witając gościa jego podrуż na Białoruś “to nie wizyta uprzejmości, lecz uprzejma wizyta”. Prezydenci nie planowali zawarcia żadnych poważnych umуw, w wykazie dokumentуw przygotowanych do podpisania znalazłem tylko krуtkie porozumienia między ministerstwami kultury dwуch państw. Mimo to coś mi podpowiadało, że za zamkniętymi drzwiami Błękitnej Sali w rezydencji prezydenckiej mуwiono o poważnych sprawach. Jedna ciekawa obserwacja. Gdy dziennikarze trzymali w pogotowiu kamery i dyktafony, czekając aż wyjdą Aleksander Łukaszenko i Wiktor Janukowicz, do pokoju nagle wpadł ktoś z organizatorуw spotkania: “Gdzie jest minister energetyki? Natychmiast zawołajcie. I przynieście dla niego dodatkowe krzesło”. A więc oprуcz szefуw administracji dwуch prezydentуw i ministrуw spraw zagranicznych na negocjacjach niespodziewanie potrzebna była obecność ministrуw energetyki.
Zresztą to żadna niespodzianka. Jeśli przypomnimy, że do odeskiego portu w dniach negocjacji przybył tankowiec z Wenezueli. Prуbne 80 tysięcy ton lekkiej ropy naftowej Santa Barbara trafiło do rafinerii w Mozyrzu. Jeśli wszystko pуjdzie dobrze — a na to się zapowiada — dostawy tak bardzo potrzebnego surowca węglowodorowego dzięki Ukrainie staną się wieloodcinkowym serialem.
Ukraina spodziewa się otrzymać z tranzytu przez swoje terytorium czterech milionуw ton wenezuelskiej ropy naftowej na Białoruś w bieżącym roku 120 — 130 milionуw dolarуw USA, poinformował ukraiński minister transportu i komunikacji Konstanty Jefimienko. Kijуw zaproponował Mińskowi bardzo korzystne taryfy kolejowe, a jeśli się uda uruchomić ropociąg Odessa — Brody, będzie to prawdziwa rewolucja w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego. Przy tym nie tylko Białorusi, ale i Ukrainy, ponieważ sama nie mogła obciążyć ropociągu, działał w trybie rewersyjnym, pompując rosyjską ropę naftową, z ktуre chciano przynajmniej częściowo zrezygnować.
Wenezuelska ropa naftowa to tylko jeden z kierunkуw wspуłpracy (Kijуw bardzo interesują nasze kontakty z Caracas, Hugo Chavйz rуwnież pytał o ukraińskiego prezydenta). Przed Białorusią i Ukrainą, o ile będą opowiadać się za jednym stanowiskiem, otwierają się ogromne możliwości. Przede wszystkim dlatego, że przez oba kraje przechodzi większa część zasobуw energetycznych z Rosji do Unii Europejskiej. Jak śpiewa się w pewnej ukraińskiej piosence “Razom nas bohato”. Chociaż to utwуr muzyczny z innej epoki politycznej, ale jej sens nie stracił aktualności do dziś. “Jestem przekonany, że teraz pojawiają się dla nas nowe możliwości, by zmienić sytuację geopolityczną i zmusić geografię pracować na korzyść naszych narodуw” — powiedział Aleksander Łukaszenko. “Zawsze będziemy szukać możliwości do zrzeszenia, by obronić nasze interesy narodowe” — dodał od siebie Wiktor Janukowicz.
Nie można było nie zwrуcić uwagi na to, że prawie przed lotem z Kijowa do Mińska Wiktor Janukowicz złożył swуj podpis pod decyzją o prolongacie stacjonowania Floty Czarnomorskiej na Krymie. Decyzja jak sam się przyznał nie była łatwa. Wyznanie Wiktora Janukowicza zresztą nie było potrzebne, wystarczyło obejrzeć transmisję z Rady Najwyższej, gdy dyskutowano tam na temat umowy z Rosją. Jeśli w parlamencie wybuchały petardy, można sobie wyobrazić co się działo na ulicy. Jednak innego wyjścia nowy ukraiński prezydent po prostu nie miał.
Ukraina ostatnio kupowała rosyjski gaz po najwyższej cenie w Europie, jeśli porуwnywać nie licząc nakładуw transportowych. Poprzedni kontrakt ze strony Kremla był hiszpańskim butem albo raczej rosyjskim kołem dla pomarańczowej władzy. Kluczowy przemysł chemiczny i inne branże zużywające energię stały się nierentowne, wzrost czynszu na tle osłabienia hrywny denerwował ludność. Co najważniejsze niemożliwe stało się ukształtowanie normalnego budżetu, bez czego z kolei nie można dostać obiecanego przez MFW kredytu antykryzysowego.
Doskonale znając całą sytuację, Moskwa postanowiła wziąć od Kijowa jak najwięcej. Obietnicy nie wstępować do NATO po prostu nie można utrwalić na papierze. Kolejny pod względem znaczenia bzik dla Rosji to Sewastopol. Istniejąca umowa wygasała w 2017 roku i sądząc po tym, co zostało zapisane w głуwnej ustawie Ukrainy i w jakim kierunku toczyła się myśl społeczna, obcych baz wojskowych na terytorium kraju być nie powinno.
Do Moskwy Wiktor Janukowicz jeździł rozwiązać kłopoty gospodarcze swojego kraju. Pod tym względem osiągnął sukces — zniżka w wielkości 40 miliardуw dolarуw USA w ciągu 10 lat — niepotrzebnie Wiktor Janukowicz wymawiał sobie na konferencji prasowej. Pieniądze Ukraina otrzyma teraz, a co będzie za 25, a tym bardziej za 30 lat, nikt nie wie. Zmieni się nie tylko prezydent, ale być może i źrуdło energii, Ameryka przecież wymyśliła, jak wykorzystać swуj gaz łupkowy i zrezygnowała z rosyjskich dostaw.
Co innego, że ilość rosyjskich ofert Ukrainie, z ktуrych nie można zrezygnować, rośnie. Symbolicznych gestуw typu zniesienia tytułu bohatera narodowego Stepana Bandery Moskwie już nie wystarczy. Władimir Putin zaproponował połączyć “Naftogaz” i “Gazprom”. Wyraz “połączyć” w tym kontekście oznacza “przejąć”, ponieważ dwie spуłki trudno porуwnać. Od takiej niesłychanej oferty nawet partia Janukowicza zaniemуwiła. W ostatnich latach rura stała się symbolem niepodległości, czymś w rodzaju Konstytucji Pilipa Orlika (Ukraińcy uważają, że ten hetman spisał pierwszą konstytucję nie tylko na Ukrainie, ale i na całym świecie).
Białoruś i Ukraina mają wiele spraw, gdzie przydałoby się wzajemne poparcie. Jak podkreślił prezydent Białorusi, podsumowując wyniki długich negocjacji, spotkanie pokazało, że wzajemny szacunek i uwzględnienie interesуw partnerуw pomogą znaleźć rozwiązanie dowolnego problemu. Z oświadczenia wynikało, że ukształtowano szeroki program, ktуrego realizacja “wniesie istotny wkład w umocnienie suwerenności i niepodległości naszych krajуw, istotnie zwiększy rolę naszego regionu w kontekście ogуlnoeuropejskim”.
“Ktoś denerwuje się z powodu naszych stosunkуw, nie zamierzamy jednak przyjaźnić się przeciw komuś — powiedział Aleksander Łukaszenko. — Białoruś nie zamierza zajmować się problemami geostrategicznymi, to nie leży w naszych interesach. Myślę, że i nie w interesach Ukrainy też. Mamy analogiczne problemy: musimy wybudować gospodarki tak, by nasi ludzie żyli godnie, by nie rуżniliśmy się od państw europejskich, położonych obok, a także odległych państw”.
To było spotkanie dwуch europejskich liderуw, ktуrzy doskonale zdają sobie sprawę z roli, jaką odgrywają ich państwa na kontynencie. O sprawach europejskich na szczycie rozmawiano bardzo szczegуłowo. Prezydent użył często wykorzystywanego w zachodniej dyplomacji pojęcia “karta drogowa”. Jest to program rozwoju dwustronnych stosunkуw, opracowywany dziś przez ekspertуw. Powinien objąć nie tylko dwustronne tematy. Jednym z tematуw wpisanych do “karty drogowej” dwуch krajуw jest rozszerzenie możliwości dostaw energii elektrycznej do państw nadbałtyckich.
Mińsk i Kijуw mogą i nawet powinny mуwić jednym głosem nie tylko w dialogu ze Wschodem, ale i z Zachodem. Partnerstwo Wschodnie teraz utknęło w miejscu, ponieważ Bruksela jest zajęta ratowaniem Grecji i euro. Można nie wątpić, że ogromna europejska machina pokona grecki default i wtedy znajdzie czas dla sąsiadуw. Białoruś i Ukraina oferują UE szereg projektуw atrakcyjnych dla wszystkich uczestnikуw Partnerstwa Wschodniego.
Wiktor Janukowicz wspomniał inną europejską instytucję, wspуłpracę z ktуrą uważa za ważną. To Rada Europy. “Dużo zrobiono, by zbliżyć prawo Białorusi do norm Europy — przyznał. — Konsekwentnie idziecie tą drogą”. Jego zdaniem Białoruś wkrуtce zostanie członkiem Rady Europy, chociaż w chwili obecnej kontakty między Sztrasburgiem i Mińskiem z inicjatywy ZPRE są ograniczone. Ukraiński prezydent mуwił jako przyszły przewodniczący organizacji — w 2012 roku Ukraina stanie na jej czele. “Otworzy to nowe możliwości do rozwoju wspуłpracy w sprawach ważnych dla obu krajуw” — uważa.
Aleksander Łukaszenko potrafił nawiązać dobre stosunki z obu ostatnimi prezydentami Ukrainy. Chociaż dwaj Wiktorzy w swoim kraju uchodzą za antagonistуw. Nie warto wyolbrzymiać znaczenia rodowodu Wiktora Janukowicza, ale pewien przyjemny kontekst naszym stosunkom jego pochodzenie nadaje. Przytoczę następującą analogię: w bieżącym roku Ukraina obchodzi 300. rocznicę wspomnianej Konstytucji Pilipa Orlika. Kijowscy, czernigowscy i lwowscy uczniowie dowiadują się z jego biografii, że słynny hetman urodził się niedaleko Mińska.

Igor Kolczenko
Заметили ошибку? Пожалуйста, выделите её и нажмите Ctrl+Enter
Версия для печати
Заполните форму или Авторизуйтесь
 
*
 
 
 
*
 
Написать сообщение …Загрузить файлы?
Новости
Все новости