Минск
+13 oC
USD: 2.05
EUR: 2.26

Как проходит перепись населения на селе

Партрэт у сельскім інтэр’еры

За дзень на вясковы стацыянарны ўчастак перапісацца прыходзіць не больш за дзясятак чалавек. Гэта не азначае, што перапісчыкі (іх у Луніне трое) сядзяць у чаканні людзей. Яны праяўляюць ініцыятыву: напрыклад, ідуць у арганізацыі, дзе таксама можна запаўняць перапісныя лісты.


Фота БЕЛТА

Колькі яблынь у сапраўднай гаспадыні?

Пункт прызначэння — Лунінецкі раён Брэсцкай вобласці. Статыстыка падказвае, што тут сельскіх жыхароў прыблізна столькі ж, колькі гарадскіх. Адзін са стацыянарных участкаў перапісу насельніцтва размясціўся ў Лунінскім сельвыканкаме. Прызнацца, іду туды з думкамі, што прыйдзецца размаўляць адзін на адзін з перапісчыцай. Як ні круці, а вясковы люд не такі лёгкі на пад’ём, як гарадскі. Аднак здалёк чую звонкі жаночы смех за дзвярыма з каляровым плакатам «Перапіс». Праца ідзе поўным ходам.

— Ох, дзеўкі! Забула, колі мой дзед нара­дзіўся! — кажа жыхарка Луніна Марыя Благіх.

Вось і прычына смеху.

— Не хвалюйцеся, зараз падлічым, у якім го­дзе ваш суджэнец на свет з’явіўся, — запэўнівае яе перапісчыца Таццяна Краўчук.

Разабраўшыся з датамі, пераходзяць да нацыянальна-этнічных характарыстык. Марыя — беларуска. Пры гэтым на пытанне «Якой мовай карыстаецеся дома?» адказвае: «По-лунянскі гаворым».

Самае цікавае, што так кажа кожны другі жыхар Луніна. Па словах перапісчыкаў, такая ж сітуацыя была і ў 2009-м, і ў 1999-м. Характэрная палеская гаворка не падобная на літаратурную беларускую мову. Аднак перапіс не прадугледжвае варыянта, што дома вясковыя людзі размаўляюць на дыялектах.

Ідзём далей. Крыніца сродкаў на існа­ван­не? «Пенсія», — уздыхае жанчына. Яна зусім не здзіўляецца пытанню пра планы паехаць за мяжу (яго задаюць усім рэспандэнтам ад 15 да 74 гадоў):

— Ведаю, што нашыя пенсіянеры едуць на цягніках у Польшчу на закупы, ва Украі­ну. Чым не замежжа?

Сельскагаспадарчы блок аказваец­ца самым вялікім. Яблыні на двары ёсць? «Ёсць. Тры ці чатыры». Груша? «Не прыжыліся». Вішня? «Е пару штук». Сліва, алыча? «І сліва, і алыча. Яшчэ абрыкос, арэх». Жывёл ці птушак дома трымаеце? «Сем кур». Колькі з іх нясушак?

Па падліках перапісчыкаў, на аднаго сельскага рэспандэнта ў сярэднім ідзе ад 15 да 30 хвілін. Час, безумоўна, залежыць ад колькасці членаў сям’і і гаспадаркі.

Толькі мы адпраўляем інфармацыю па Марыі Іванаўне ў Белстат, на участак заходзіць малады мужчына.

— Добры дзень! Дакумент трэба? — яго рука цягнецца да кішэні за пашпартам.

— Не. Фіксуем з вашых слоў, — папярэдж­вае яго Таццяна.

Пытанне за пытаннем — і партрэт незнаёмца ва ўніформе, які на перапіс заскочыў падчас абеду, набывае канкрэтныя рысы. Жанаты, трое дзетак, працуе вадзіцелем. Жыве сям’я ў шматкватэрным доме, але на­дзел зямлі ўсё адно бяруць.

— Мы беларусы, таму палову градкі — пад бульбу, а другую — пад клубніцы, бо лунінецкія, — адказвае на пытанні сельскагаспадарчага блока Юрый Койка. — А пашпарт я ўсё ж дастану, пераправеру даты нараджэння дзяцей.
Згодна з перапісам 2009 года, у сельскай мясцовасці пражывала крыху больш за 2,4 мільёна чалавек. Гэта на 64 тысячы менш, чым у 1999-м. Якая лічба будзе ў гэтым годзе, даведаемся толькі ў лютым.
За дзень на вясковы стацыянарны ўчастак перапісацца прыходзіць не больш за дзяся­так чалавек. Гэта не азначае, што перапіс­чыкі (іх у Луніне трое) сядзяць у чаканні людзей. Яны праяўляюць ініцыятыву: напрыклад, ідуць у арганізацыі, дзе таксама можна запаўняць перапісныя лісты.

— Усе сваякі і калегі ўжо ў базе, — ­кажа Тацця­на, паказваючы на планшэт, праз які ў гэтым годзе ажыцяўляецца ­пера­піс. — Ра­ніцай перад працай зайшла ў магазін — прапанавала жанчынам у чарзе далучыц­ца да перапісу. Не адмовілі. Вось вам  і 15 рэспандэнтаў за два дні. Зараз народ крыху раскачаецца, адно другому раскажуць, што да чаго, і пойдуць да нас актыўней.

На інтэрнэт-магчымасці сёлетняга перапісу вясковыя жыхары вялікіх спадзяванняў не ўскладваюць. Безумоўна, моладзь навінку ацэніць. Але ёсць і тыя, хто пачаў адказваць на пытанні самастойна, заблытаўся і ў выніку ўсё адно вырашыў дачакацца перапісчыка дома. Там усё па стандартнай схеме.

Акрамя асноўнага спіса жыхароў кожнай вёскі, ёсць у пераспісчыкаў два асаблі­вых. Першы — з адрасамі пажылых, якіх абслугоўваюць сацслужбы. «Часта самі яны не ў стане адчыніць дзверы. Пойдзем да іх з сацыяльнымі супрацоўнікамі», — тлума­чаць на ўчастку. Другі спіс з адрасамі «асоб, патрабуючых асаблівай увагі». Да іх перапісчыкі пойдуць з участковымі міліцыянерамі. «Такога кантынгенту, на шчасце, няшмат. Можна пералічыць па пальцах. Але, улічваючы, што перапісчыкі ў нас — толькі слабыя жанчыны, перасцярога лішняй не будзе».

Школа глядзіць у будучыню

На выхадзе з сельвыканкама сустракаю старэйшае пакаленне — мужчын-пенсіянераў. Вось іх разважанні.

— Лунін паміраць не збіраецца, — кажа былы ляснічы, а цяпер пенсіянер Іван Курак. — Вось у маёй роднай вёсцы была школа — 180 чалавек, а цяпер вучань адзін, во­зяць яго аўтобусам у суседні аграгарадок.

— Ад маёй роднай вёскі ўвогуле ­нічога не засталося. У Пружанскім раёне на ўскрай­ку Белавежскай пушчы некалі 170 двароў было, паўтысячы жыхароў, а цяпер — нікога, — падключаецца да размовы 75-гадовы Канстанцін Папко. — У Луніна будучыня ёсць хаця б таму, што школа трымаецца — дзяцей больш за сотню.

Прапаную суразмоўцам прабегчыся па пытаннях сёлетняга перапісу.

— У пытаннях пра хатнюю скацінку хутка ўвогуле ніякай патрэбы не будзе. Мы падлічылі: калі гадаваць пару свіней, то на іх сыйдзе мінімум 1000 рублёў за год. Але ж ці акупяцца яны? За гэтыя грошы столькі мяса і сала ўзяць можна, — дзеляцца старыя.

Аднак прызнаюцца, што невялічкая гаспадарка ў іх ёсць. У каго куры, у каго козы: трэба ж нечым рукі на пенсіі заняць. Разам з тым успамінаюць яны і пра сваё дзяцінства, якое прыйшлося на 1950-я гады. Тады трымаць жывёлу хацелі ўсе вяскоўцы, але баяліся: літаральна на ўсё дзейнічаў падатак. Маеш карову — здай малако і масла дзяржаве. Ёсць кабанчык? Аддавай скуру.

— Цяпер — трымай, каго хочаш. Толькі ахвотнікаў няшмат. На ўвесь Лунін 6 кароў. У суседнім Палескім — 2. Для параўнання: дзесяць гадоў таму іх было каля 170. Куды яны падзеліся? — задаецца пытаннем пенсіянер Мікалай Наварыч, а падумаўшы, сам на яго адказвае: — Сёння фермы даюць малака ў разы больш, чым раней. Хатняя скацінка проста не вытрымала канкурэнцыі з боку буйных гаспадарак.

Дарэчы, у архіве сельвыканкама захоў­ва­юцца пагаспадарчыя кнігі з сярэдзіны ­1940-х гадоў да нашых дзён. Яны ўтрымлі­ваюць звесткі пра ўсіх жыхароў вёсак, іх домаўла­дан­ні, прысядзібныя ўчасткі і падсобную гаспадарку. Фактычна гэты «сельскі перапіс» праводзіцца штогод з пасляваенных часоў. Пытанні ў ім заста­юцца амаль нязменнымі. Так, звычайная лунінская сям’я ў 1950-х гадах — маці і двое дзяцей (вайна пазабірала мужыкоў) — трымала каня, карову і цяля, свінаматку і дваіх парасят, пару авечак, дзя­сятак кур. Мела 0,3 гектара зямлі пад агарод і сад з чатырма яблынямі, чатырма грушамі, вінаграднікам і некалькімі кустамі парэчак.

Якую ж сітуацыю маем сёння? У лепшым выпадку сям’я з двума дзецьмі трымае пар­сючка, кур і невялічкі агародзік з садам, дзе часта расце газонная трава.

Умовы не горшыя за гарадскія

Усяго ў Лунінскім сельвыканкаме, якому падначальваецца 4 аграгарадкі і 2 вёскі, крыху менш за дзве тысячы жылых дамоў. Навасёлы за гэты год заехалі ў чатыры новыя хаты.

— Аднак нельга скідваць з рахунку ста­рыя дамы. Ахвотнікаў прыдбаць маёмасць на вёсцы хапае. Як сярод сваіх, так і сярод чужых, — запэўнівае старшыня сель­вы­кан­кама Аляксандр Якавец. — Умовы не горшыя за гарадскія — газ, вадаправод, каналізацыя, хуткасны інтэрнэт.

Некалькі гадоў таму тут набыла дом гра­мадзянка Украіны. Дарослыя дзеці пераехалі ў горад, а яна — у вёску. Працуе, праўда, у Мінску вахтавічкай. Два тыдні ў сталіцы праводзіць, два — у палескай глушы. Абраў наш куточак для пастаяннага месца жыхарства і расіянін. І сваякоў у гэтых людзей тут няма. Узялі ды прыехалі самі па сабе.

— Сюрпрызаў наконт колькасці жыхароў у нашых вёсках не будзе. Гэтую статыстыку мы і самі вядзём. Узяць хаця б мінулы год. Памерла 66 чалавек, нарадзілася 39. Затое 8 пар пажанілася, таму будзем чакаць пры­баўлення, — расказвае старшыня. — Што да перапісу, то цікава ўбачыць агульную карціну па краіне. Колькі нас, напрыклад, вясковых беларусаў?

infong@sb.by

Полная перепечатка текста и фотографий запрещена. Частичное цитирование разрешено при наличии гиперссылки.
Заметили ошибку? Пожалуйста, выделите её и нажмите Ctrl+Enter
5
Загрузка...