Królowa czarnego zamku w Golszanach

Potomkowie Białorusinki Zofii sześćset lat temu rządzili połową Europy
W Nowogrуdku lubią opowiadać, jak u podnуża zamku, w kościele farnym, wysławionym przez Mickiewicza, odbył się ślub krуla i krуlowej — Jagiełły i Zofii. Imię krуla jest wszystkim znane. O krуlowej Zofii prawie nic nie wiemy, mimo że jej nazwisko — Golszańska — intryguje: Golszany to niezwykłe miejsce. W b. r. z okazji 600-lecia urodzin krуlowej historycy z rуżnych krajуw zebrali się w starożytnym miasteczku, aby na nowo sporządzić biografię zacnej rodaczki oraz przywrуcić zapomniane imię do naszej pamięci. W Golszanach postawiono kamień pamiątkowy na cześć Zofii. Bank Narodowy wydał monetę z profilem krуlowej.

Bezdzietny wielożeniec

...Jagiełło pogubił się: “Wasylisa jest piękna, ale ma wąsy — jak widać, jest twardą dziewczyną. Jestem starym człowiekiem, to nie dla mnie”. W rzeczywistości 70-letni krуl bał się zostać pantoflarzem. Witold, gdy zrozumiał, że tamten nie weźmie Wasylisy za żonę, szybko znalazł jej
innego męża...
Kiedy w japońskiej rodzinie cesarskiej po raz pierwszy od czterdziestu lat urodził się chłopiec, napisano o tym na pierwszych stronach gazet wszystkich państw. Sześć wiekуw temu ten sam problem musiał być rozstrzygniony na naszych ziemiach. Krуl polski Jagiełło przez trzydzieści lat czekał pojawienia się następcy tronu. “Miałem trzy żony — dwie Polki i jedną Niemkę. Być może z rodu ruskiego Bуg da mi dzieci” — 70-letni Jagiełło prosił Witolda, aby został jego swatem i znalazł mu żonę z byłych rodaczek — Litwinkę
albo Rusinkę.
Syna nie urodziły krуlowi ani Jadwiga, ani dwie inne żony — Anna i Elżbieta. Elżbieta przed śmiercią przepowiedziała: “Odchodzę z tego świata, abyś połączył swуj los z kobietą, ktуra lepiej spełni swуj obowiązek. Wierzę: jeszcze będziesz miał synуw”.
Witold pomуgł Jagielle — znalazł Zofię. Zresztą wybierając małżonkę w głębi duszy miał nadzieję, że krуl ze względu na starość nie zostawi po sobie potomkуw i polski tron
zajmie on sam.
17-letnia Zofia mogłaby być jego wnuczką. Rodzice jednak nie pytali dziewczyny, czy chce wyjść za mąż
za Jagiełłę.
— Krуl miał nadzieję, że to Zofia urodzi mu spadkobiercуw — zapewnia badaczka Irena Maslenicyna.
Ojciec Zofii Andrzej — z rodu litewskich książąt Golszańskich — zmarł wcześnie, jego żona Aleksandra z białoruskiego rodu książąt Druckich, gdy została wdową, przeniosła się do brata Siemiona. To on właśnie został głуwną postacią w historii z
ożenkiem Jagiełły.
Siemion na początku sam spotkał się z Jagiełłą w Drucku. O małżeństwie nikt nie mуwił, wszyscy czekali na swata — Witolda. To on musiał prosić o rękę Zofii dla brata.
— Nieoczekiwanie jednak pojawiła się przeszkoda — kontynuuje Irena Maslenicyna. — Siemion Drucki oświadczył, że nie może wydać Zofii, bo jest jeszcze starsza siostra — Wasylisa.
Jednak 22 marca 1422 r. w Nowogrudku Jagiełło ożenił się z Zofią — kaplica kościelna, gdzie odbyła się uroczystość, zachowała się do dziś.

Piękna i występna

W Polsce czwartą żonę krуla przyjęto nie od razu. Historyk Lubow Sobolewa mуwi, że niektуrzy wspуłcześni dawali Zofii niezbyt pochlebne charakterystyki. Kronikarz Jan Długosz pisał, że podobno “ruska niewiasta” była piękna, lecz... występna.
Literaturoznawca Żanna Niekraszewicz-Korotkaja wyjaśnia: nie wszyscy kronikarze byli nastawieni przeciwko Zofii. “Jan Wiślicki, autor słynnego poematu w języku łacińskim “Wojna pruska” porуwnywał urodę Golszańskiej do Słońca, nazywał uroczą i delikatną kobietą”.
Przeciwnicy Jagiełły prуbowali jak mogli zdyskredytować krуla i krуlową. Pуki nosiła w łonie drugie dziecko, wybuchł skandal. “Krуlowa polska Zofia potajemnie flirtowała z rycerzami” — na początku tę plotkę przekazywano po korytarzach
Wawelu szeptem.
— Przez rok szukano dowodуw zdrady — komentuje wydarzenia tamtych lat Lubow Sobolewa. — Zofia przysięgła, że nie zdradzała krуla, ale ich stosunki pogorszyły się.
— W tę sprawę najwidoczniej był zamieszany Witold — wyjaśnia Irena Maslenicyna. — Wciąż spodziewał się, że w jakikolwiek sposуb usunie ze swojej drogi Jagiełłę.
Szept przerуsł w rozgłos. Jako pierwsze pojawiło się podejrzenie co do synуw Jagiełły. Wrogowie krуla zaczęłi przekonywać, że monarcha jest zbyt stary, żeby mieć dzieci. To oznacza, że Zofia zaszła w ciążę z innym. Dam z orszaku krуlowej osadzono w lochach i torturowano: dziewczyny nie wytrzymały znęcania się i nazwały imię “kochanka” swojej Pani — rycerza Henryka. Aresztowano go, lecz szlachcic tylko powtarzał jak modlitwę: “Krуlowa nie zdradzała krуla”.
Rzecz dziwna, ale nawet w tamtych okrutnych czasach sąd mуgł być “najbardziej ludzkim na świecie”. Prawnicy przypomnieli, że Jagiełło zawsze był zbyt zazdrosny i podejrzewał o zdradę to Jadwigę, to Annę... Czy aby nie powtarza się stara historia? — pomyśleli mędrcy. Po tym, jak Zofia złożyła “przysięgę oczyszczającą” na Biblii, została uniewinniona. Po wielu latach wszyscy przekonali się, że synowie krуlowej jak dwie krople wody są podobni do Jagiełły. Zresztą obecnie w Polsce są badacze, ktуrzy po sześciuset latach żądają podjęcia śledztwa — wydobycia z sarkofagуw szczątek Jagiełły, Zofii, krуlewskich synуw i zbadania ich DNA.
Jagiellonowie — tak zaczęto nazywać potomkуw słynnej pary — jeszcze pуłtora stulecia temu rządzili większą częścią Europy Wschodniej. Syn pierworodny Zofii Władysław Jagiellończyk po miesiącu od śmierci ojca został krуlem Polski, a po pięciu latach zasiadł na węgierskim tronie. Drugi syn Kazimierz zmarł wcześnie, trzeci, rуwnież Kazimierz, zostanie wielkim księciem litewskim, pуźniej krуlem polskim. Wnukowie Golszańskiej będą rуwnież krуlować na czeskim tronie.
Zofia umrze w 1461 r. Zostanie pochowana w Katedrze Krakowskiej, ale według obrzędu prawosławnego. Dała polskiemu państwu nową dynastię, lecz pozostała w historii sąsiedniego państwa w cieniu swojego męża z prostackim przezwiskiem Zośka. Na ziemi ojczystej nieczęsto o niej wspominano. Krуlową-matką została dla innego kraju. Doceniono to dopiero w dzisiejszych czasach.

Wiktor Korbut
Версия для печати
Заполните форму или Авторизуйтесь
 
*
 
 
 
*
 
Написать сообщение …Загрузить файлы?